Hof verduidelijkt wanneer een kritische publicatie van een publiek domein geworden werk auteursrechtelijk beschermd kan zijn

HvJ EU 19 maart 2026, IEF 23386; IEFbe 4150; ECLI:EU:C:2026:213 (Institutul de Istorie și Teorie Literară „G. Călinescu”, Fundația Națională pentru Știință și Artă tegen HK, als erfgenaam van TB, VP, GR). In deze prejudiciële zaak moest het Hof van Justitie uitleggen of een kritische publicatie van een publiek domein geworden werk kan worden aangemerkt als een auteursrechtelijk beschermd werk in de zin van artikel 2, onder a), van richtlijn 2001/29. De zaak ontstond in Roemenië naar aanleiding van een geschil tussen het Institutul de Istorie şi Teorie Literară „G. Călinescu” en de Fundaţia Naţională pentru Ştiinţă şi Artă enerzijds, en HK, als erfgenaam van TB, alsmede VP en GR anderzijds, over een door professor Dan Slușanschi verzorgde kritische publicatie van een Latijns werk van Dimitrie Cantemir dat al tot het publieke domein behoorde. Die publicatie was gebaseerd op een teruggevonden manuscript en had tot doel de tekst van het oorspronkelijke werk te reconstrueren, met correcties, aanvullingen, commentaar en kritisch apparaat. Het Hof herhaalt dat voor bescherming als “werk” twee cumulatieve voorwaarden gelden: er moet sprake zijn van een eigen intellectuele schepping van de auteur, die diens persoonlijkheid weerspiegelt doordat hij vrije en creatieve keuzes heeft gemaakt, én van een voorwerp dat voldoende nauwkeurig en objectief identificeerbaar is. Volgens het Hof sluit het reconstructieve karakter van een kritische publicatie niet uit dat aan die voorwaarden is voldaan. Ook bij de reconstructie van een bestaande tekst kunnen vrije en creatieve keuzes worden gemaakt, bijvoorbeeld bij grammaticale, lexicale, literaire en stilistische beslissingen, bij de keuze tussen tekstvarianten, bij correcties en aanvullingen, en bij de opbouw en rangschikking van de oorspronkelijke tekst ten opzichte van commentaren en kritisch apparaat. Dat moet de nationale rechter in het concrete geval beoordelen.

Het Hof verduidelijkt verder dat een kritische publicatie als geheel een voldoende nauwkeurig en objectief identificeerbaar voorwerp kan vormen, zodat het niet noodzakelijk is om de gereconstrueerde tekst, de wijzigingen en de commentaren kunstmatig van elkaar los te maken om te bepalen wat beschermd is. Als zo’n kritische publicatie als “werk” kwalificeert, geniet zij in beginsel dezelfde auteursrechtelijke bescherming als andere werken onder richtlijn 2001/29, en kan ook een gedeeltelijke reproductie daarvan inbreuk opleveren voor zover de overgenomen delen de uitdrukking vormen van de eigen intellectuele schepping van de auteur. Tegelijk trekt het Hof een duidelijke grens: de erkenning van auteursrecht op een kritische publicatie van een publiek-domeinwerk betekent niet dat het oorspronkelijke werk zelf opnieuw aan het publieke domein wordt onttrokken, en verleent de maker van de kritische publicatie geen exclusief recht op dat oorspronkelijke werk als zodanig. De slotsom luidt daarom dat artikel 2, onder a), van richtlijn 2001/29 aldus moet worden uitgelegd dat een kritische publicatie van een publiek domein geworden werk, die tot doel heeft de tekst van dat werk te reconstrueren en die is voorzien van commentaar en kritisch apparaat, kan worden beschouwd als een auteursrechtelijk beschermd werk, mits zij een intellectuele schepping van de auteur vormt die diens persoonlijkheid weerspiegelt door vrije en creatieve keuzes, en mits zij met voldoende nauwkeurigheid en objectiviteit kan worden geïdentificeerd.

45      Daarop heeft de Înaltă Curte de Casație și Justiție de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

„Moet artikel 2, onder a), van richtlijn [2001/29] aldus worden uitgelegd dat een kritische publicatie van een werk, die tot doel heeft om de tekst van een oorspronkelijk werk weer te geven door raadpleging van het manuscript, vergezeld van commentaar en het nodige kritisch apparaat, kan worden beschouwd als een auteursrechtelijk beschermd werk?”

70      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Eerste kamer) verklaart voor recht:

Artikel 2, onder a), van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij

moet aldus worden uitgelegd dat

de kritische publicatie van een publiek domein geworden werk, die tot doel heeft om de tekst van dat werk te reconstrueren, vergezeld van commentaar en het nodige kritisch apparaat, kan worden beschouwd als een auteursrechtelijk beschermd werk in de zin van deze bepaling, op voorwaarde dat die publicatie een intellectuele schepping van de auteur is die zijn persoonlijkheid weerspiegelt door uiting te geven aan zijn vrije en creatieve keuzen, en dat deze publicatie met voldoende nauwkeurigheid en objectiviteit kan worden geïdentificeerd.